Đừng vội chi tiền nâng cấp: Hãy làm việc này khi Linux sắp hết dung lượng lưu trữ!

Nhiều người chưa bao giờ có đủ dung lượng lưu trữ. Mặc dù một phần đây là đặc thù công việc, nhưng đó cũng là bản chất của Linux. Nó không chủ động dọn dẹp sau khi sử dụng. Sau vài tháng, bạn có thể bắt đầu hết dung lượng lưu trữ. Mua ổ cứng ngoài hoặc trả phí cho dịch vụ lưu trữ đám mây có thể là một giải pháp. Tuy nhiên, không phải ai cũng có đủ khả năng chi trả cho phương án này, và hầu hết các vấn đề về dung lượng lưu trữ đều có thể được khắc phục mà không cần tốn tiền.

Có những giải pháp miễn phí tốt, phù hợp khi bạn sắp hết dung lượng lưu trữ trên Linux. Một số giải pháp hiệu quả vì chúng là các quy trình có thể lặp lại chứ không phải là các giải pháp một lần. Chúng không chỉ đơn giản là xóa file mà còn giúp bạn hiểu được những gì thực sự chiếm dung lượng.

Kiểm tra ổ trước khi xóa bất cứ thứ gì

Hãy ngừng đoán mò và để Linux cho bạn thấy những thứ thực sự chiếm nhiều dung lượng

Hành động tồi tệ nhất của bạn là ngay lập tức bắt đầu xóa các file hoặc chương trình khi nhận được cảnh báo dung lượng ổ đĩa thấp. Theo kinh nghiệm, việc xóa nhiều thứ nhỏ hiếm khi khắc phục được các vấn đề về dung lượng lưu trữ trên Linux. Rất có thể bạn có một hoặc hai chương trình tiêu thụ dung lượng lớn gây ra cảnh báo. Nếu bạn không thể tìm thấy chúng, mọi nỗ lực dọn dẹp đều sẽ vô ích.

Cách nhanh nhất để làm rõ vấn đề là sử dụng Disk Usage Analyzer (Baobab). Đây là ứng dụng dành riêng cho GNOME, được cài đặt sẵn trong Linux Mint, Fedora, Pop!_OS, và cũng là ứng dụng mặc định trong Ubuntu và Debian. Trên các bản phân phối nhẹ hơn, không phải GNOME, bạn có thể cài đặt nó bằng một trong các lệnh sau:

sudo apt install baobab
sudo dnf install baobab

Baobab quét hệ thống và hiển thị trực quan phân tích thư mục theo kích thước. Đây là một trong những cách dễ nhất để tìm ra thủ phạm, thường là image máy ảo, ISO image cũ hoặc thư mục sao lưu.

Mục đích của việc sử dụng một công cụ như thế này không chỉ là để xem các file lớn. Nó chỉ ra cho bạn những vị trí đó, cho phép bạn tiến hành các bước có chủ đích. Nói chung, việc xóa các file không cần thiết trong thư mục home là an toàn, nhưng bạn nên dọn dẹp thư mục hệ thống một cách thận trọng, chỉ sử dụng các công cụ bảo trì tích hợp sẵn.

Xóa dữ liệu cache mà Linux không bao giờ tự động dọn dẹp

Giải phóng hàng gigabyte từ cache của APT, ứng dụng và thumbnail

Linux là một hệ điều hành khá bảo thủ. Thông thường, sau khi tải xuống một gói phần mềm, nó sẽ giữ lại các file hoặc dữ liệu ứng dụng phòng trường hợp cần thiết trong tương lai. Đây là một mạng lưới an toàn nhanh chóng biến thành sự lộn xộn không mong muốn.

APT (được sử dụng bởi Debian/Ubuntu/Linux Mint) là một trong những nguyên nhân chính, nhưng điều này cũng đúng với trình quản lý gói DNF của Fedora và pacman trong Arch Linux, vốn lưu trữ các file cài đặt cũ.

Việc dọn dẹp cache là an toàn, vì nó không động đến phần mềm mà chỉ xóa các gói không sử dụng. Sau vài tháng, việc dọn dẹp cache có thể giải phóng vài gigabyte dung lượng. Bảng dưới đây hiển thị các lệnh dọn dẹp:

Tuy nhiên, ngay cả các file ứng dụng cũng có thể tích tụ lại. Bạn nên xóa thumbnail và các file tạm thời từ trình duyệt, trình phát media và trình quản lý file. Việc xóa tất cả những thứ này là an toàn; ứng dụng sẽ tạo lại một số trong đó, nhưng thường chỉ những phần nó cần, chứ không phải toàn bộ.

Xóa các file còn sót lại của hệ thống từ những bản cập nhật và cài đặt

Các kernel cũ, những dependency không sử dụng và các runtime bị lãng quên

Việc cập nhật Linux kernel không tự động giống như Windows, chúng được xử lý theo cách có thể gây ra tình trạng phình to bộ nhớ. Phiên bản trước đó vẫn còn trên hệ thống như một bản sao lưu dự phòng. Điều này rất tốt cho bảo mật, nhưng bạn thực sự không cần hàng tá bản sao lưu dự phòng này. Mỗi bản sao lưu có thể chiếm một lượng dung lượng ổ đĩa đáng kể. Trên Ubuntu hoặc Debian, bạn có thể sử dụng lệnh dưới đây để xác định và xóa các kernel cũ và những file liên quan của chúng:

sudo apt autoremove --purge

Trên Linux Mint, hãy làm như sau:

1. Điều hướng đến Update Manager - > View - > Linux Kernels.
2. Nhấp vào Remove Kernels, Linux Mint sẽ đề xuất xóa mọi thứ ngoại trừ phiên bản hiện tại và phiên bản trước đó.

Điều tương tự cũng áp dụng cho các thư viện dependency. Ngay cả sau khi bạn gỡ bỏ một ứng dụng, các thư viện mà ứng dụng đó phụ thuộc vào cũng không tự động bị xóa. Cuối cùng, chúng trở thành gánh nặng phần mềm mà bạn không cần. Bạn có thể dọn dẹp chúng để giải phóng dung lượng bằng một trong các lệnh dưới đây:

Kiểm soát nhật ký và dữ liệu sự cố

Khi các lỗi nền âm thầm chiếm dụng dung lượng ổ đĩa

Khi bạn gặp sự cố hệ thống, nhật ký sẽ giúp bạn chẩn đoán chúng. Tuy nhiên, nếu bạn để Linux nguyên trạng, nó sẽ ghi nhật ký mãi mãi. journald của Systemd lưu trữ nhật ký liên tục và chúng có xu hướng tăng nhanh khi có sự cố trên thiết bị của bạn.

Điều này có thể đặc biệt gây rắc rối vì hệ thống có thể không cảnh báo bạn cho đến khi ổ đĩa gần đầy. Cho đến thời điểm đó, mọi thứ vẫn hoạt động tốt: Khởi động, ứng dụng và các tiến trình. Trước tiên, hãy sử dụng lệnh dưới đây để kiểm tra xem nhật ký đang chiếm bao nhiêu dung lượng:

journalctl --disk-usage

Nếu có nhật ký lớn, bạn có thể dọn dẹp chúng bằng bất kỳ lệnh nào dưới đây:

Ngăn chặn Timeshift chiếm dụng SSD

Cấu hình sao lưu để bảo vệ dữ liệu mà không làm đầy ổ cứng

Timeshift là một trong những tính năng quan trọng nhất trên nhiều bản phân phối Linux. Nó giữ cho hệ thống an toàn bằng cách tạo snapshot tăng dần và khôi phục hệ thống khi có sự cố. Nhưng khi snapshot không được quản lý tốt, chúng sẽ tích tụ và trở thành vấn đề về dung lượng lưu trữ.

Khi dung lượng lưu trữ sắp hết, bạn có thể chuyển Timeshift sang ổ cứng ngoài hoặc giảm tần suất tạo snapshot. Nếu cấu hình Timeshift đúng cách, bạn sẽ tránh được các vấn đề về dung lượng lưu trữ. Bạn có thể dọn dẹp Timeshift từ terminal nếu dung lượng lưu trữ đầy và giao diện đồ họa không hoạt động. Hãy làm theo các bước sau:

1. Mở cửa sổ dòng lệnh và chạy lệnh bên dưới để hiển thị các snapshot đang sử dụng dung lượng:

sudo timeshift --list

2. Xóa một snapshot cụ thể bằng lệnh này, nhập đúng timestamp:

sudo timeshift --delete --snapshot '2023-10-01_12-00-01'

Bạn có thể sử dụng lệnh này trong trường hợp khẩn cấp khi cần thu hồi một lượng lớn dung lượng lưu trữ: sudo timeshift --delete-all. Đây là một lựa chọn cực đoan, xóa tất cả các snapshot và cần được sử dụng thận trọng.