Người ăn thịt có sống thọ hơn người không ăn thịt?

Một nghiên cứu gần đây cho thấy những người tránh ăn thịt có khả năng sống đến 100 tuổi thấp hơn so với người ăn thịt. Tuy nhiên, trước khi xem đây như một “hồi chuông cảnh báo” cho chế độ ăn thuần thực vật, kết quả này cần được nhìn nhận kỹ lưỡng hơn.

Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hơn 5.000 người Trung Quốc từ 80 tuổi trở lên, tham gia Dự án Nghiên cứu Dọc về Sức khỏe và Tuổi thọ của Trung Quốc – một khảo sát mang tính đại diện toàn quốc bắt đầu từ năm 1998. Đến năm 2018, dữ liệu cho thấy những người không ăn thịt có tỷ lệ đạt mốc 100 tuổi thấp hơn so với nhóm vẫn ăn thịt.

Thoạt nhìn, phát hiện này có vẻ mâu thuẫn với rất nhiều nghiên cứu trước đây, vốn chỉ ra rằng chế độ ăn dựa trên thực vật có lợi cho sức khỏe. Các mô hình ăn chay thường được liên hệ với nguy cơ thấp hơn đối với bệnh tim mạch, đột quỵ, tiểu đường type 2 và béo phì, nhờ lượng chất xơ cao và chất béo bão hòa thấp.

Vậy vì sao nghiên cứu này lại cho kết quả khác? Câu trả lời nằm ở một số yếu tố quan trọng cần cân nhắc trước khi rút ra kết luận chung về mối liên hệ giữa chế độ ăn và tuổi thọ.

Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi rõ rệt khi về già

Nghiên cứu này tập trung vào nhóm người từ 80 tuổi trở lên – một đối tượng có nhu cầu dinh dưỡng rất khác so với người trẻ. Khi tuổi cao, cơ thể trải qua nhiều thay đổi sinh lý: mức tiêu hao năng lượng giảm, khối lượng cơ và mật độ xương suy giảm, cảm giác thèm ăn cũng kém đi. Những yếu tố này khiến nguy cơ suy dinh dưỡng và suy nhược tăng cao.

Phần lớn bằng chứng về lợi ích sức khỏe của chế độ ăn không thịt lại đến từ các nghiên cứu trên người trẻ và trung niên, chứ không phải nhóm người cao tuổi, dễ tổn thương. Một số nghiên cứu thậm chí cho thấy người lớn tuổi không ăn thịt có nguy cơ gãy xương cao hơn, do lượng protein và canxi nạp vào thấp.

Ở giai đoạn cuối đời, ưu tiên dinh dưỡng cũng thay đổi. Thay vì tập trung phòng ngừa bệnh mạn tính trong dài hạn, mục tiêu chính là duy trì khối cơ, tránh sụt cân và đảm bảo mỗi bữa ăn đều giàu dưỡng chất. Vì vậy, kết quả của nghiên cứu có thể phản ánh những thách thức dinh dưỡng ở tuổi rất cao, chứ không hẳn cho thấy chế độ ăn thuần thực vật là “kém lành mạnh”. Điều này không phủ nhận những lợi ích sức khỏe đã được chứng minh của chế độ ăn này đối với người trẻ và khỏe mạnh.

Cân nặng cơ thể là yếu tố then chốt

Một chi tiết rất quan trọng trong nghiên cứu là: nguy cơ không đạt mốc 100 tuổi ở nhóm không ăn thịt chỉ xuất hiện ở những người bị thiếu cân. Ở những người cao tuổi có cân nặng bình thường, mối liên hệ này không tồn tại.

Thiếu cân ở người lớn tuổi vốn đã liên quan chặt chẽ đến nguy cơ suy nhược và tử vong cao hơn. Do đó, cân nặng cơ thể dường như đóng vai trò lớn trong việc giải thích kết quả nghiên cứu.

Ngoài ra, đây là nghiên cứu quan sát, nghĩa là chỉ cho thấy mối liên hệ chứ không chứng minh quan hệ nhân – quả. Việc hai yếu tố cùng xuất hiện không đồng nghĩa với việc cái này gây ra cái kia. Kết quả này cũng phù hợp với khái niệm “nghịch lý béo phì” ở người cao tuổi, nơi mà cân nặng hơi cao đôi khi lại gắn với khả năng sống sót tốt hơn trong giai đoạn cuối đời.

Đáng chú ý, nguy cơ giảm tuổi thọ không xuất hiện ở những người không ăn thịt nhưng vẫn dùng cá, sữa hoặc trứng. Những thực phẩm này cung cấp các dưỡng chất quan trọng để duy trì cơ và xương, bao gồm protein chất lượng cao, vitamin B12, canxi và vitamin D. Nhóm người cao tuổi theo chế độ ăn này có khả năng sống đến 100 tuổi tương đương với người ăn thịt. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc bổ sung một lượng vừa phải thực phẩm nguồn gốc động vật có thể giúp ngăn suy dinh dưỡng và mất khối cơ ở tuổi rất cao, so với chế độ ăn hoàn toàn thuần thực vật.

Ý nghĩa đối với lão hóa khỏe mạnh

Thay vì tranh luận xem chế độ ăn nào “tốt nhất” cho tất cả mọi người, thông điệp quan trọng rút ra là dinh dưỡng cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn cuộc đời. Khi lớn tuổi, nhu cầu năng lượng giảm do tốc độ chuyển hóa chậm lại, nhưng nhu cầu về một số vi chất lại tăng lên.

Người cao tuổi vẫn cần đủ protein, vitamin B12, canxi và vitamin D để bảo toàn khối cơ và hạn chế suy nhược. Ở giai đoạn này, phòng tránh suy dinh dưỡng và sụt cân thường quan trọng hơn việc phòng ngừa bệnh mạn tính trong dài hạn.

Chế độ ăn dựa trên thực vật vẫn có thể rất lành mạnh, nhưng với người cao tuổi, nó đòi hỏi phải được lên kế hoạch cẩn thận và đôi khi cần bổ sung vi chất để đảm bảo đủ dinh dưỡng.

Tóm lại, nhu cầu dinh dưỡng ở tuổi 90 chắc chắn khác xa so với tuổi 50. Lời khuyên về ăn uống cũng cần thay đổi theo vòng đời – và điều đó hoàn toàn bình thường. Những gì phù hợp với bạn ở hiện tại có thể cần điều chỉnh khi về già.