Dữ liệu khí hậu thống kê 10 năm cho thấy Trái Đất đang nóng lên đáng báo động

Một phân tích mới từ Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK) cho thấy hiện tượng nóng lên toàn cầu đã tăng tốc kể từ khoảng năm 2015. Sau khi loại bỏ ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên vốn có thể làm thay đổi nhiệt độ Trái Đất, các nhà nghiên cứu lần đầu tiên xác định được sự gia tăng có ý nghĩa thống kê trong tốc độ ấm lên của hành tinh.

Trong thập kỷ vừa qua, nhiệt độ toàn cầu đã tăng với tốc độ khoảng 0,35°C mỗi thập kỷ, tùy theo bộ dữ liệu được sử dụng để phân tích. Con số này cao hơn đáng kể so với tốc độ trung bình chưa tới 0,2°C mỗi thập kỷ được ghi nhận trong giai đoạn từ năm 1970 đến 2015.

Theo nghiên cứu, thập kỷ gần đây cũng là giai đoạn Trái Đất nóng lên nhanh nhất kể từ khi các phép đo nhiệt độ hiện đại bắt đầu được ghi nhận vào năm 1880.

Grant Foster, chuyên gia thống kê người Mỹ và đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết: “Hiện chúng tôi đã có thể chứng minh rằng quá trình nóng lên toàn cầu đã tăng tốc rõ rệt và có ý nghĩa thống kê kể từ khoảng năm 2015.”

Nghiên cứu này được công bố ngày 6/3 trên tạp chí khoa học Geophysical Research Letters.

Foster cho biết nhóm nghiên cứu đã loại bỏ các yếu tố tự nhiên có thể ảnh hưởng đến nhiệt độ trong dữ liệu quan sát. Điều này giúp giảm “nhiễu” và khiến xu hướng nóng lên dài hạn trở nên rõ ràng hơn.

Trong ngắn hạn, nhiều hiện tượng tự nhiên có thể làm nhiệt độ toàn cầu tăng hoặc giảm tạm thời. Những yếu tố này bao gồm El Niño, các vụ phun trào núi lửa, hay chu kỳ hoạt động của Mặt Trời. Chúng đôi khi khiến xu hướng nóng lên dài hạn trở nên khó nhận thấy.

Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu đo nhiệt độ trực tiếp từ năm bộ dữ liệu nhiệt độ toàn cầu phổ biến, bao gồm NASA, NOAA, HadCRUT, Berkeley Earth và ERA5.

Sau khi điều chỉnh dữ liệu nhằm loại bỏ tác động của các yếu tố tự nhiên, các nhà khoa học có thể tách riêng tín hiệu nóng lên dài hạn của khí hậu.

Stefan Rahmstorf, nhà nghiên cứu của PIK và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết dữ liệu sau khi điều chỉnh cho thấy tốc độ nóng lên của Trái Đất đã tăng nhanh kể từ năm 2015 với mức độ chắc chắn thống kê trên 98%. Kết quả này xuất hiện nhất quán trong tất cả các bộ dữ liệu được phân tích và không phụ thuộc vào phương pháp phân tích được sử dụng.

Điểm đáng chú ý là nghiên cứu này không nhằm xác định chính xác nguyên nhân khiến tốc độ nóng lên thay đổi. Thay vào đó, mục tiêu chính là xem tốc độ tăng nhiệt của Trái Đất có thay đổi theo thời gian hay không.

Sau khi điều chỉnh dữ liệu nhiệt độ để loại bỏ tác động của El Niño cũng như chu kỳ hoạt động mạnh gần đây của Mặt Trời, các năm nóng kỷ lục 2023 và 2024 trở nên “mát” hơn đôi chút trong phân tích. Tuy vậy, hai năm này vẫn giữ vị trí là hai năm nóng nhất kể từ khi các phép đo nhiệt độ hiện đại bắt đầu.

Khi phân tích tất cả các bộ dữ liệu, các nhà nghiên cứu nhận thấy sự tăng tốc của quá trình nóng lên bắt đầu xuất hiện rõ ràng từ khoảng năm 2013 hoặc 2014.

Để đánh giá liệu tốc độ nóng lên đã thay đổi kể từ những năm 1970 hay chưa, nhóm nghiên cứu đã áp dụng hai phương pháp thống kê khác nhau: phân tích xu hướng bậc hai và mô hình tuyến tính phân đoạn. Những phương pháp này giúp xác định thời điểm mà tốc độ nóng lên dài hạn bắt đầu thay đổi.

Nghiên cứu không cố gắng xác định chính xác nguyên nhân khiến quá trình nóng lên tăng tốc. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý rằng các mô hình khí hậu hiện nay đã dự đoán xu hướng này, và nó phù hợp với những hiểu biết khoa học hiện tại về biến đổi khí hậu.

Theo Stefan Rahmstorf, nếu tốc độ nóng lên trong 10 năm qua tiếp tục duy trì, nhiệt độ toàn cầu có thể vượt ngưỡng 1,5°C của Thỏa thuận Paris trước năm 2030.

Ông nhấn mạnh rằng tốc độ Trái Đất tiếp tục ấm lên trong tương lai sẽ phụ thuộc vào việc nhân loại có thể giảm lượng khí CO₂ từ nhiên liệu hóa thạch xuống bằng 0 nhanh đến mức nào.