AI sẽ khó phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp không chuyển đổi quy trình làm việc phù hợp

Trong bối cảnh làn sóng ứng dụng AI trong cải thiện năng suất lao động đang trở thanh vấn đề nóng trên quy mô toàn cầu, có một câu chung mà gần như mọi nhà quản trị doanh nghiệp đều phải đối mặt dù ở bất cứ lĩnh vực nào: làm sao khai thác AI để tạo ra hiệu suất cao nhất, tích hợp AI vào quy trình hiện có như thế nào và xây dựng văn hóa sẵn sàng đón nhận AI ra sao?

Những câu hỏi này phản ánh một thực tế đáng chú ý. Dự báo năm 2026, chi tiêu toàn cầu cho AI có thể vượt mốc 2.000 tỷ USD, nhưng lợi tức đầu tư vẫn là bài toán nan giải với phần lớn tổ chức. Một báo cáo từ MIT cho thấy 95% dự án AI tạo sinh không mang lại giá trị kinh doanh rõ ràng. Con số này không cho thấy AI thiếu tiềm năng, mà cho thấy cách chúng ta triển khai có thể đang sai hướng.

Hiện nay, nhiều sáng kiến AI được triển khai theo tư duy “con người cộng máy móc”, tức là bổ sung AI vào quy trình cũ hoặc dùng AI để thay thế một phần lao động. Cách tiếp cận này có thể từng phù hợp với các công nghệ trước đây, nhưng AI tạo sinh thì khác. Nó có khả năng dự đoán, học hỏi và tiến hóa, đồng thời có thể đưa ra kết quả khác nhau dù đầu vào giống nhau. Đây không phải công nghệ có thể cắm vào và vận hành ngay lập tức. Nếu tổ chức vẫn coi AI như một công cụ plug-and-play, thất bại gần như là điều khó tránh khỏi.

Phân tích từ Deloitte cho thấy sự mất cân đối rõ rệt trong đầu tư AI. Phần lớn ngân sách được dồn vào dữ liệu, hạ tầng và công nghệ, trong khi rất ít nguồn lực dành cho việc thiết kế lại công việc, đào tạo con người hay quản trị thay đổi. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp đang tối ưu công cụ nhưng lại bỏ qua việc tối ưu cách làm việc, khiến lợi tức đầu tư (ROI) trở nên mờ nhạt.

Trong bối cảnh mọi doanh nghiệp đều có thể tiếp cận cùng một mô hình AI, cùng nền tảng cloud và bộ công cụ tương tự, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở công nghệ. Lịch sử từng cho thấy email và internet đã thay đổi cách làm việc vào những năm 1990, nhưng doanh nghiệp thành công nhất không phải là bên sở hữu công cụ tốt nhất, mà là bên biết tái thiết kế quy trình để tận dụng công nghệ đó.

Nghiên cứu của Deloitte chỉ ra rằng các tổ chức thực sự tạo ra ROI từ AI có một điểm chung: họ chuyển trọng tâm từ triển khai công nghệ sang thiết kế lại công việc. Trong môi trường AI ngày càng phổ biến, những kỹ năng mang tính con người như khả năng phán đoán, sự đồng cảm, tư duy sáng tạo và hiểu ngữ cảnh trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Đây không phải là điểm yếu trong kỷ nguyên AI, mà chính là “cạnh sắc” giúp doanh nghiệp khác biệt.

1. Bắt đầu từ công nghệ đang có

Thay vì đặt con người và công nghệ vào thế cạnh tranh, các tổ chức dẫn đầu đang áp dụng tư duy “con người nhân với máy móc”. Con người mang đến phán đoán, đồng cảm và sáng tạo; máy móc mang lại tốc độ, quy mô và khả năng nhận diện mẫu. Khi được thiết kế đúng cách, sự kết hợp này tạo ra hiệu suất vượt trội so với việc chỉ dựa vào máy móc.

2. Chỉ rõ AI thay đổi công việc như thế nào

Các lãnh đạo nhân sự tiên phong thường bắt đầu từ chính những công cụ AI đã có sẵn trong hệ thống thay vì chờ đợi một nền tảng hoàn hảo trong tương lai. Họ cũng làm rõ AI sẽ thay đổi vai trò công việc ra sao, phân biệt giữa những vị trí được AI hỗ trợ và những vị trí vận hành dựa nhiều vào tự động hóa, qua đó giúp nhân viên nhìn thấy tương lai cùng AI thay vì cảm thấy bị thay thế. Quan trọng hơn, họ không tách biệt công nghệ và nhân tài thành hai mảng riêng rẽ, mà chủ động phân loại công việc thành phần dành cho máy móc, phần phù hợp nhất với con người và phần nằm ở giao điểm giữa hai bên. Chính khu vực giao thoa này là nơi hình thành vai trò mới, kỹ năng mới và cách tạo giá trị hoàn toàn mới.

3. Xóa ranh giới giữa công nghệ và nhân sự

Cuối cùng, AI không đơn thuần là bài toán công nghệ mà là bài toán thiết kế công việc. Cơ hội thực sự của AI không chỉ nằm ở hiệu suất, mà ở khả năng tái định hình cách tổ chức vận hành. Trong một thế giới nơi quyền truy cập AI gần như phổ quát, con người và máy móc kết hợp sẽ luôn vượt trội so với máy móc đơn lẻ. Những tổ chức biết mở rộng lợi thế con người song song với máy móc thông minh sẽ là những đơn vị biến đầu tư AI thành lợi thế bền vững.