Kỷ nguyên chiến tranh qua chatbot dần hé mở: Khi AI thương mại bước vào lĩnh vực quân sự

Nếu bạn có cảm giác như chúng ta đang bước vào thời đại “chiến tranh AI” tưởng như chỉ có trong phim viễn tưởng, bạn không không hề cô đơn.

Thực ra, viễn cảnh này đã manh nha xuất hiện nhiều năm nay. Phần lớn chiến tranh hiện đại đã được tiến hành bằng drone. Quân đội nhiều quốc gia sử dụng các hệ thống mô phỏng độ chính xác cao để lên kế hoạch tấn công, và thực tế ảo cũng đã được áp dụng trong huấn luyện. Một thế hệ công ty công nghệ quốc phòng mới đang cạnh tranh để giành vị trí trong hệ sinh thái công nghiệp quân sự.

Nhưng hiện tại, điều khiến nhiều người giật mình là việc các quan chức quốc phòng được cho là đã sử dụng chatbot trong những nhiệm vụ quân sự nghiêm trọng, bao gồm cả các chiến dịch nhằm bắt giữ hoặc loại bỏ nguyên thủ quốc gia.

Trong một số chiến dịch gần đây, bộ mô hình ngôn ngữ Claude do Anthropic phát triển được cho là đã được sử dụng. Claude vốn là một dòng mô hình AI thương mại, quen thuộc với người dùng phổ thông – điều khiến bối cảnh này trở nên đặc biệt gây tranh luận.

Quân đội và AI: Không phải câu chuyện mới

Việc quân đội Mỹ tìm kiếm công nghệ cao không phải điều bất ngờ. Trong nhiều thập kỷ, các nền tảng cảm biến và giám sát hiện đại đã giúp họ thu thập lượng dữ liệu khổng lồ, làm nền tảng cho các mô hình thuật toán ngày càng phức tạp.

Ngay từ những năm 2000, các nhóm nghiên cứu như Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) đã theo đuổi các dự án robot và phương tiện tự hành. Nỗ lực AI của quân đội được chính thức hóa rõ ràng hơn vào năm 2017 với Project Maven – chương trình nhằm tinh gọn nền tảng dữ liệu quân sự và triển khai các thuật toán như thị giác máy tính trên chiến trường.

Sau làn sóng phản đối nội bộ, Google đã rút khỏi dự án Maven, và hiện nay công nghệ chủ chốt của hệ thống này do Palantir Technologies cung cấp.

Năm 2018, lực lượng vũ trang Mỹ thành lập Văn phòng AI chung, sau này trở thành Chief Digital and Artificial Intelligence Office, với mục tiêu tăng tốc áp dụng AI trong các nhánh quân đội.

Điểm khác biệt hiện nay nằm ở chỗ: quân đội dường như đang sử dụng cùng loại công cụ AI mà người tiêu dùng bình thường sử dụng – nhưng trong bối cảnh hoàn toàn khác.

Chúng ta quen với việc gõ prompt vào chatbot để viết email, tóm tắt tài liệu hay tra cứu thông tin. Vì sự quen thuộc đó, nhiều người dễ hình dung một kịch bản đơn giản hóa: ai đó trong Bộ Quốc phòng chỉ cần nhập lệnh vào chatbot để hỗ trợ chiến dịch quân sự.

Tất nhiên, thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Khi được hỏi trực tiếp về vai trò của mình, Claude phủ nhận bất kỳ sự tham gia tác chiến nào, nhấn mạnh rằng nó không có năng lực hành động trong thế giới thực và không tham gia các hoạt động địa chính trị.

Tuy vậy, theo các nguồn tin cựu quan chức quốc phòng và nhân sự công nghệ, Claude đã được tích hợp vào một số hệ thống quân sự, có thể thông qua các nền tảng trung gian và môi trường phân loại mật. Điều này nhiều khả năng liên quan đến phân tích dữ liệu, tổng hợp thông tin hoặc hỗ trợ ra quyết định, thay vì “soạn thảo kế hoạch tấn công” theo cách hình dung đơn giản.

Việc AI thương mại được tích hợp vào hệ thống quốc phòng không dừng lại ở một công ty. OpenAI và xAI cũng đã ký các hợp đồng lớn với Bộ Quốc phòng Mỹ, cho phép công nghệ của họ được sử dụng trong các hệ thống phân loại mật.

Bộ Quốc phòng Mỹ thậm chí còn duy trì một tài nguyên chuyên biệt cho AI tạo sinh mang tên GenAI.mil. Điều đó cho thấy xu hướng này không phải thử nghiệm tạm thời, mà là một chiến lược dài hạn.

Ở cấp độ cá nhân, chatbot như Claude hay ChatGPT giúp xử lý các tác vụ nghiên cứu nhỏ, tăng năng suất và giảm thời gian cho những việc lặp lại. Nhưng chính sự tiện lợi đó cũng khiến con người dễ có xu hướng “giao bớt suy nghĩ” cho máy móc.

Khi điều tương tự diễn ra trong bối cảnh quân sự – nơi quyết định có thể ảnh hưởng đến vận mệnh quốc gia và sinh mạng con người – mức độ hệ trọng hoàn toàn khác. Sự quen thuộc của giao diện chat khiến công nghệ trông có vẻ vô hại, nhưng tác động thực tế có thể sâu rộng hơn nhiều.

Cuộc tranh luận vì thế không chỉ xoay quanh việc AI có được sử dụng hay không, mà còn là cách nó được tích hợp, giám sát và kiểm soát trong những môi trường nhạy cảm nhất.