Nhiều người muốn nội dung AI trên mạng xã hội cần được “gắn nhãn” rõ ràng - thực trạng cần được nhìn nhận nghiêm túc

Chỉ cần lướt mạng xã hội vài phút là đủ thấy AI đã xuất hiện khắp nơi. Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng ta cũng nhận ra nội dung đó được tạo ra bởi AI. Và đây đang trở thành một vấn đề lớn khi mức độ khó chịu với “AI rác” ngày càng tăng.

Từ những bức ảnh vô hồn, video kỳ quặc cho tới các đoạn văn trông có vẻ trôi chảy nhưng thiếu chiều sâu, nội dung do AI tạo ra đã “phủ sóng” trên hầu hết nền tảng. Theo khảo sát độc quyền của CNET, 94% người trưởng thành tại Mỹ sử dụng mạng xã hội tin rằng họ từng bắt gặp nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI. Tuy nhiên, chỉ 44% cho biết họ tự tin phân biệt được ảnh và video thật với nội dung do AI tạo.

Điều này cho thấy khoảng cách lớn giữa cảm nhận và khả năng nhận diện thực tế.

Phần lớn không tự tin nhận diện nội dung AI

Trong kỷ nguyên AI, “thấy chưa chắc đã tin”. Những công cụ như Sora của OpenAI hay các mô hình tạo ảnh mới của Google có thể tạo ra hình ảnh, video siêu chân thực. Các chatbot cũng có thể viết văn bản mượt mà đến mức khó nhận ra là máy tạo.

Vì vậy, không ngạc nhiên khi 25% người trưởng thành Mỹ thừa nhận họ không tự tin trong việc phân biệt nội dung thật và nội dung AI. Sự thiếu tự tin này rõ rệt hơn ở các thế hệ lớn tuổi, với 40% nhóm Baby Boomers và 28% Gen X cho biết họ cảm thấy không chắc chắn. Những người ít tiếp xúc hoặc không hiểu rõ về AI thường khó nhận diện chính xác hơn.

Khoảng 72% người được khảo sát cho biết họ có hành động để xác minh xem nội dung mình thấy có phải do AI tạo ra hay không, đặc biệt là Gen Z – nhóm có tỷ lệ kiểm chứng cao nhất (84%).

Cách phổ biến nhất là quan sát kỹ hình ảnh và video để tìm các dấu hiệu bất thường. Khoảng 60% người dùng làm theo cách này. Trước đây, những chi tiết như bàn tay thừa ngón hay lỗi liên tục trong video là dấu hiệu rõ ràng của nội dung AI. Tuy nhiên, các mô hình mới đã cải thiện đáng kể và hiếm khi mắc những lỗi “ngớ ngẩn” đó nữa, khiến việc nhận diện trở nên khó hơn.

Ngoài quan sát trực quan, 30% người dùng tìm nhãn hoặc thông báo tiết lộ nội dung có sử dụng AI, trong khi 25% tìm kiếm nội dung đó trên các nguồn khác như báo chí hoặc sử dụng công cụ tìm kiếm hình ảnh ngược. Chỉ 5% cho biết họ dùng công cụ phát hiện deepfake chuyên dụng.

Đáng chú ý, 25% người trưởng thành Mỹ không làm gì để kiểm tra tính xác thực của nội dung. Tỷ lệ này cao nhất ở Baby Boomers (36%) và Gen X (29%). Đây là điều đáng lo ngại trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng cho mục đích lừa đảo và gian lận.

51% muốn dán nhãn AI rõ ràng hơn

Trong số 2.443 người dùng mạng xã hội tham gia khảo sát, 51% cho rằng cần có nhãn dán AI tốt hơn đối với nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI, bao gồm cả deepfake. Mức ủng hộ cao nhất đến từ Millennials (56%) và Gen Z (55%).

Bên cạnh đó, 21% cho rằng nên cấm hoàn toàn nội dung AI trên mạng xã hội, không ngoại lệ. Tỷ lệ này cao nhất ở Gen Z (25%). Khi được hỏi liệu nội dung AI có nên được phép tồn tại nhưng phải chịu quy định nghiêm ngặt hay không, 36% đồng ý.

Một phần nguyên nhân có thể là do chỉ 11% người được khảo sát cho rằng nội dung AI mang lại giá trị đáng kể như tính giải trí, thông tin hay tính hữu ích, trong khi 28% cho rằng nó hầu như không có giá trị.

Làm thế nào để hạn chế nội dung AI và phát hiện deepfake?

Phòng vệ tốt nhất trước AI vẫn là sự tỉnh táo. Nếu một nội dung trông quá hoàn hảo, quá lạ hoặc “quá tốt để là thật”, nhiều khả năng nó không phải thật.

Người dùng có thể sử dụng các công cụ phát hiện deepfake, bắt đầu từ những công cụ thuộc Content Authenticity Initiative – vốn hỗ trợ nhiều định dạng tệp khác nhau. Ngoài ra, việc kiểm tra tài khoản đăng tải cũng rất quan trọng. Các tài khoản chuyên “xả” nội dung AI thường có feed hỗn loạn, thiếu sự nhất quán, ít tương tác thật hoặc đăng tải nhiều liên kết đáng ngờ.

Để hạn chế nội dung AI trong feed, người dùng có thể sử dụng các bộ lọc có sẵn trên một số nền tảng như Pinterest, hoặc điều chỉnh cài đặt AI trên Instagram, Facebook và các dịch vụ khác. Khi gặp nội dung không mong muốn, việc đánh dấu “không quan tâm” cũng giúp thuật toán hiểu và giảm hiển thị nội dung tương tự.

Dù vậy, ngay cả khi đã áp dụng các biện pháp này, việc bị AI “qua mặt” đôi lúc là điều khó tránh. Khi chưa có một hệ thống phát hiện AI mang tính phổ quát và hiệu quả, người dùng vẫn phải dựa vào công cụ sẵn có và sự chủ động học hỏi, cảnh giác lẫn nhau.