Đừng chuyển sang 5 bản phân phối Linux này khi rời khỏi Windows 10!

Dù bạn có thích hay không, Windows 10 cũng sẽ bị khai tử, và đã đến lúc chọn một hệ điều hành mới. Khi Windows 10 kết thúc hỗ trợ, nhiều người quyết định sẽ rời xa Windows mãi mãi. Lựa chọn khả thi duy nhất là Linux, và có hàng tá bản phân phối để lựa chọn.

Rất nhiều bản phân phối Linux trong số này rất dễ sử dụng, ngay cả khi bạn chưa từng sử dụng Linux trước đây. Tuy nhiên, Linux là một hệ điều hành mang lại cho người dùng nhiều quyền kiểm soát hơn đối với mọi khía cạnh của máy tính. Vì vậy, nếu đang định chuyển sang Linux, hãy tránh 5 bản phân phối này cho đến khi bạn biết mình đang làm gì.

5. Linux From Scratch

Linux From Scratch (LFS) cho đến nay là một trong những bản phân phối Linux khó nhất mà bạn từng sử dụng. Thực tế, về mặt kỹ thuật, nó thậm chí còn chưa phải là một bản phân phối hoàn chỉnh, mà giống như một hướng dẫn chỉ cho bạn cách xây dựng hệ thống Linux của riêng mình hoàn toàn từ mã nguồn. Nó được gọi là Linux From Scratch vì một lý do nào đó.

Vì bạn sẽ tự biên dịch hệ điều hành và hầu hết các phần mềm cần sử dụng, LFS cũng đòi hỏi một số yêu cầu tài nguyên khá lớn. Câu hỏi thường gặp về LFS đề xuất sử dụng ít nhất CPU lõi tứ và 8 GB RAM, nhưng trên thực tế, bạn nên sử dụng CPU mạnh hơn nhiều và nhiều RAM hơn nếu không muốn chờ đợi nhiều ngày để phần mềm hoàn tất việc biên dịch.

Bạn cần có kinh nghiệm với Linux và hiểu biết về quản trị hệ thống Unix để có thể vận hành hệ điều hành này. Trang yêu cầu tiên quyết trong tài liệu LFS bắt đầu bằng câu "Xây dựng một hệ thống LFS không phải là một nhiệm vụ đơn giản". Điều đó cho bạn thấy việc vận hành LFS khó khăn đến mức nào.

4. Gentoo Linux

Nơi sự kiên nhẫn trở nên vô nghĩa

Gentoo Linux hoạt động dựa trên triết lý biên dịch mọi phần mềm bạn sử dụng từ mã nguồn của nó, đảm bảo nó được tối ưu hóa cụ thể cho phần cứng của bạn. Mặc dù điều đó nghe có vẻ thú vị đối với hiệu suất máy tính, nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc phải chờ đợi hàng giờ, thậm chí hàng ngày, để xem toàn bộ phần mềm được biên dịch và hy vọng không có lỗi nào.

Điều đáng ngạc nhiên là Gentoo không yêu cầu phần cứng quá cao. Bạn có thể chạy nó trên hầu hết mọi máy tính, miễn là bạn đủ kiên nhẫn chờ đợi hàng giờ để cài đặt từng phần mềm. Khó khăn của Gentoo không nằm ở yêu cầu phần cứng quá khắt khe, mà là ở khả năng tư duy linh hoạt bạn phải bỏ ra để có thể chạy được hầu hết mọi thứ.

3. Arch Linux

Tự mình tìm hiểu

Arch Linux có một cách tiếp cận hoàn toàn khác để tạo ra sự khó khăn. Bạn không cần phải ngồi hàng giờ biên dịch phần mềm, nhưng Arch mặc định bạn đã biết mình đang làm gì. Nếu chuyển từ Windows sang Linux lần đầu tiên, bạn sẽ gặp khó khăn khi sử dụng Arch. Cảm giác như bị ném xuống đáy hồ, nơi chứa đầy giao diện dòng lệnh và một trang wiki giả định rằng bạn đã biết mọi thứ.

Xét về phần cứng, Arch là một trong những bản phân phối Linux nhẹ nhất hiện nay. Vì vậy, bạn có thể chạy nó trên hầu hết các máy tính. Tuy nhiên, vì không có trình cài đặt đồ họa, bạn sẽ phải lao đầu vào các lệnh terminal ngay từ đầu.

Hướng dẫn cài đặt cũng giả định bạn đã quen thuộc với các khái niệm như phân vùng khởi động EFI, initramfs và service systemd. Đối với người dùng chuyển từ Windows, điều này khiến quá trình cài đặt trở nên khó khăn.

Hệ điều hành này cũng sử dụng mô hình phát hành liên tục (rolling release), đảm bảo hệ thống của bạn được cập nhật thường xuyên. Tuy nhiên, mô hình này cũng tiềm ẩn rủi ro làm hỏng ngẫu nhiên các thành phần hệ thống, bao gồm cả driver. Việc khắc phục những lỗi này có thể rất đau đầu.

2. OpenBSD

Chiến binh Spartan của các hệ điều hành

OpenBSD về mặt kỹ thuật không phải là Linux - nó là một hệ điều hành hoàn toàn khác biệt, giống Unix, khiến Arch trông thân thiện với người dùng. OpenBSD được thiết kế với ưu tiên hàng đầu là bảo mật. Điều này nghe có vẻ tuyệt vời cho đến khi bạn nhận ra rằng các nhà phát triển dường như cũng coi trải nghiệm người dùng là một lỗ hổng bảo mật.

Tất nhiên, việc cài đặt chỉ dựa trên văn bản và giả định rằng bạn đã rất quen thuộc với các khái niệm Unix. Hướng dẫn sử dụng OpenBSD cũng rất kém (nó mở ra với một thanh tìm kiếm trên một trang trống). Phải mất tới 10 phút để tìm ra cách sử dụng hướng dẫn này.

Tệ hơn nữa, OpenBSD sử dụng các công cụ khác với Linux. Điều này có nghĩa là ngay cả những lệnh cơ bản như lệnh ps cũng hoạt động khác nhau, tar có các tùy chọn khác nhau, và ngay cả những tiện ích cơ bản cũng hoạt động theo nhiều cách khác biệt nhỏ.

Ngoài ra, không có lệnh tương đương với apt-get upgrade. Để cập nhật hệ thống, bạn cần thường xuyên biên dịch lại kernel hệ điều hành và không gian người dùng từ mã nguồn. Trên phần cứng cũ, quá trình này có thể mất hàng giờ, thậm chí cả ngày.

1. Debian Sid (Debian Unstable)

Nhanh chóng, mới mẻ và cực kỳ dễ hỏng

Debian Sid là nhánh phát triển của bản phân phối Debian, nơi các gói mới được đưa đến trước khi được thử nghiệm cho bản phát hành ổn định tiếp theo. Bản phân phối này được đặt theo tên nhân vật Sid trong Toy Story, cậu bé hàng xóm thích phá đồ chơi và biến chúng thành những sinh vật gớm ghiếc.

Đáng ngạc nhiên là Debian Sid không hề bất ổn như tên gọi của nó. Tuy nhiên, khi hỏng, thì nó thực sự ngừng hoạt động hoàn toàn. Các gói trở nên không thể gỡ cài đặt, toàn bộ môi trường desktop biến mất chỉ sau một đêm, hoặc toàn bộ một phần hệ điều hành của bạn có thể ngừng hoạt động. Mỗi ngày bạn sử dụng bản phân phối này đều là một canh bạc. Vào một ngày xui xẻo, hãy chuẩn bị cho một phiên sửa chữa tốn thời gian.

Người dùng Windows đã quen với các chu kỳ cập nhật tương đối dễ đoán và những trình khắc phục sự cố GUI giúp họ giải quyết vấn đề. Trên Debian Sid, khi có lỗi gì đó, nhà phát triển thường mặc định rằng bạn đã biết cách sửa.

Nó cũng thay đổi gần như mỗi ngày. Trên thực tế, không có ảnh hệ điều hành nào để cài đặt Sid vì bất kỳ phương tiện cài đặt nào cũng có thể đã lỗi thời vào thời điểm bạn cài đặt xong. Có thể nó không phải là một bản phân phối khó sử dụng, nhưng chắc chắn là khó để làm quen và sử dụng lâu dài.

Những bản phân phối này giống như toán cao cấp. Cực kỳ mạnh mẽ và vi diệu, nhưng không phải là thứ bạn muốn thấy trong bài học đầu tiên. Chúng nên được coi là sở thích hơn là hệ điều hành, và chúng đòi hỏi sự đầu tư thời gian mà một sở thích phức tạp cần có.

Sử dụng chúng sẽ khiến bạn tự hỏi tại sao mình lại rời bỏ thế giới Windows tiện lợi với thao tác nhấp chuột, và cuối cùng đã đến lúc nâng cấp lên Windows 11. Bạn có thể cố gắng gắn bó với Windows 10 cho đến năm 2030, nhưng một lựa chọn tốt hơn nhiều là chuyển sang một bản phân phối Linux thân thiện với người mới bắt đầu như Linux Mint hoặc AnduinOS.