AI rút ngắn quá trình hiện đại hóa ngôn ngữ lập trình hơn 60 năm tuổi COBOL, cổ phiếu IBM lao dốc

Từ lâu, giới công nghệ đều ngầm hiểu rằng những hệ thống đang vận hành nền tài chính toàn cầu lại dựa trên các đoạn mã cổ xưa, khó hiểu và gần như không thể thay thế. Giờ đây, AI đang bắt đầu khiến bài toán đó trở nên khả thi – và thị trường chứng khoán đã ngay lập tức gửi đi một “lời nhắc thực tế” dành cho một trong những cái tên lâu đời nhất ngành công nghệ.

Cổ phiếu của IBM vừa trải qua phiên giảm mạnh nhất trong hơn 25 năm, lao dốc 13% sau khi startup AI Anthropic tuyên bố công cụ Claude Code của họ có thể tăng tốc quá trình hiện đại hóa COBOL. Đây vốn là mảng công việc tốn kém, kéo dài và đã đóng góp đáng kể vào doanh thu tư vấn của IBM suốt nhiều năm.

Trong một bài blog, Anthropic cho biết việc hiện đại hóa một hệ thống COBOL trước đây đòi hỏi “cả một đội quân tư vấn phải mất nhiều năm để lập bản đồ quy trình vận hành”. Họ lập luận rằng những công cụ như Claude Code giờ đây có thể tự động hóa giai đoạn khám phá và phân tích – vốn chiếm phần lớn khối lượng công việc trong các dự án chuyển đổi COBOL. Chỉ riêng tuyên bố đó đã đủ khiến nhà đầu tư lập tức nhấn nút bán.

Tầm ảnh hưởng của COBOL

Để hiểu vì sao phản ứng của thị trường lại mạnh đến vậy, cần nhìn vào mức độ “ăn sâu bám rễ” của COBOL. Hàng trăm tỷ dòng mã COBOL vẫn đang chạy trong môi trường sản xuất mỗi ngày, vận hành các hệ thống cốt lõi trong tài chính và khu vực công. Riêng tại Mỹ, ngôn ngữ này xử lý khoảng 95% giao dịch ATM.

Vấn đề lớn hơn không nằm ở bản thân mã nguồn, mà ở con người hiểu được nó. Lực lượng lập trình viên COBOL ngày càng thu hẹp khi thế hệ xây dựng những hệ thống này đã phần lớn nghỉ hưu. Chính sự khan hiếm nhân lực này khiến việc hiện đại hóa COBOL trở nên đắt đỏ suốt nhiều thập kỷ, đồng thời giúp các hợp đồng tư vấn quy mô lớn – vốn là “mỏ vàng” của IBM và các đối thủ như Accenture hay Cognizant – gần như không thể thay thế.

Anthropic cho rằng AI đang đảo ngược thế cờ. Claude Code có thể lập bản đồ phụ thuộc trong hàng nghìn dòng mã, ghi lại quy trình vận hành, xác định rủi ro nhanh hơn chuyên gia phân tích, và cung cấp dữ liệu chuyên sâu để hỗ trợ ra quyết định. Theo công ty này, các nhóm kỹ thuật giờ đây có thể hiện đại hóa hệ thống COBOL chỉ trong vài quý thay vì mất nhiều năm.

IBM đã đi trước một bước

Điều mà thị trường có thể đã bỏ qua là chính IBM đã theo đuổi lập luận này từ trước. Khoảng ba năm trước, hãng từng đề xuất dùng AI để chuyển đổi COBOL sang Java và ra mắt sản phẩm “watsonx Code Assistant for Z” phục vụ mục tiêu đó.

CEO Arvind Krishna vào tháng 7/2025 còn cho biết trợ lý lập trình AI dành cho mainframe của công ty đang được đón nhận mạnh mẽ. Phần lớn khách hàng sử dụng nó để hiểu rõ codebase COBOL hiện có và xác định những phần cần hiện đại hóa.

IBM cũng nhanh chóng bảo vệ quan điểm của mình, khẳng định nền tảng mainframe của hãng vẫn đảm bảo hiệu năng và bảo mật ở mức cao nhất, bất kể ngôn ngữ lập trình là COBOL hay ngôn ngữ khác. Các nhà phân tích cũng cho rằng phản ứng hoảng loạn có thể đang đi xa hơn thực tế. Theo chuyên gia của Evercore ISI, khách hàng từ lâu đã có lựa chọn rời khỏi mainframe, nhưng họ vẫn gắn bó với nền tảng này – điều đó cho thấy nguy cơ bị thay thế có thể đang bị phóng đại.

Một xu hướng rộng hơn đang hình thành

Không chỉ IBM chịu ảnh hưởng. Cổ phiếu Accenture và Cognizant cũng giảm theo, cho thấy nhà đầu tư đang đặt dấu hỏi với toàn bộ mô hình tư vấn xoay quanh việc hiện đại hóa hệ thống cũ, chứ không chỉ riêng mảng mainframe.

Tuần trước, nhóm cổ phiếu an ninh mạng cũng bán tháo sau khi Anthropic công bố Claude Code Security – công cụ quét lỗ hổng bảo mật trong codebase. Mô hình này đang lặp lại: mỗi khi AI công bố một năng lực mới, thị trường lại lập tức đánh giá lại những dòng doanh thu có thể bị thu hẹp và phản ứng gần như ngay tức thì.

IBM không im lặng. Rob Thomas, Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Giám đốc Thương mại của công ty, nhấn mạnh rằng việc “dịch mã” và “hiện đại hóa nền tảng” là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Khoảng cách giữa hai việc đó chính là nơi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn.

Theo ông, giá trị của hệ thống mainframe IBM không nằm ở COBOL mà ở toàn bộ stack tích hợp phía dưới: hệ điều hành z/OS, kiến trúc xử lý giao dịch, mã hóa an toàn trước máy tính lượng tử và hàng thập kỷ tối ưu phần cứng – phần mềm. Công cụ dịch mã không chạm tới được những yếu tố này.

Ông cũng đưa ra một chi tiết đáng chú ý: khoảng 40% khối lượng COBOL thực tế chạy trên Windows, Linux và các nền tảng phân tán khác, chứ không phải mainframe. Nói cách khác, câu chuyện đang bị gắn mác “mainframe IBM” thực chất còn là vấn đề của hệ thống phân tán nói chung.

Một số khách hàng của IBM đã lên tiếng. Royal Bank of Canada sử dụng watsonx Code Assistant for Z để lập bản đồ phụ thuộc và xây dựng lộ trình hiện đại hóa cho các ứng dụng cốt lõi. National Organisation for Social Insurance cho biết họ giảm tới 94% thời gian phân tích mã COBOL cũ – từ tám giờ xuống còn khoảng 30 phút.

Dù đợt bán tháo vừa qua là phản ứng hợp lý hay mang tính bản năng, một điều đã rõ: AI đang lần đầu tiên khiến việc hiện đại hóa COBOL trở nên khả thi về mặt kinh tế sau nhiều thập kỷ. Câu hỏi mà IBM đặt ra – và thị trường vẫn chưa trả lời dứt khoát – là liệu đây có phải mối đe dọa với mô hình kinh doanh của họ, hay là chất xúc tác thúc đẩy quá trình chuyển đổi mà chính họ đang dẫn dắt.