Cách kiểm tra SSD sắp hỏng trên Windows và macOS bằng công cụ ẩn

Khi SSD mới bắt đầu xuất hiện trên thị trường tiêu dùng, đã có không ít lo ngại xoay quanh độ bền và nguy cơ hỏng hóc của loại ổ lưu trữ này. Ổ cứng HDD với đĩa quay là công nghệ quen thuộc và đã chứng minh được độ ổn định trong thời gian dài, nên việc nhiều người tiếp tục gắn bó với HDD cho đến khi SSD tự chứng minh mình cũng là điều dễ hiểu.

Thực tế sau nhiều năm cho thấy, phần lớn nỗi lo đó là không cần thiết. Hầu hết SSD dành cho người dùng phổ thông đều có tuổi thọ cao hơn đáng kể so với mức công bố ban đầu. Tuy vậy, SSD vẫn có thể hỏng đột ngột mà không báo trước. Ngoài ra, SSD vẫn sẽ hao mòn dần theo thời gian sử dụng.

Tin tốt là bạn không nhất thiết phải bị “đánh úp” như vậy. Cả Windows lẫn macOS đều có những công cụ tích hợp sẵn, cho phép kiểm tra các lỗi được ghi lại trong nhật ký của SSD và đánh giá tình trạng sức khỏe của ổ đĩa.

Đừng chỉ kiểm tra SSD khi đã quá muộn

Trong điều kiện lý tưởng, quá trình “chết” của SSD có thể diễn ra khá trật tự. Một số ổ khi bộ điều khiển phát hiện quá nhiều lỗi và xác định ổ đã chạm ngưỡng cuối vòng đời, sẽ tự chuyển sang chế độ chỉ đọc. Nhờ đó, người dùng vẫn có thể sao lưu dữ liệu quan trọng trước khi hủy ổ để tránh bị khôi phục dữ liệu sau này.

Tuy nhiên, không phải SSD nào cũng có cơ chế này, nên bạn vẫn cần tuân thủ quy tắc sao lưu 3-2-1. Dù đã có bản sao lưu, việc biết trước ổ SSD của mình đang “khỏe” hay sắp gặp vấn đề vẫn rất quan trọng, ít nhất là để tránh tình huống máy tính hỏng đúng lúc cần dùng nhất.

Hai công cụ dưới đây có sẵn trên Windows và macOS, cho phép truy cập các dữ liệu quan trọng mà SSD ghi lại trong quá trình hoạt động, bao gồm cả SMART – hệ thống đưa ra dự đoán tương đối chính xác về tình trạng sức khỏe của ổ.

Ngoài các công cụ có sẵn, bạn cũng có thể dùng phần mềm bên thứ ba để kiểm tra SSD. Trên Windows, CrystalDiskInfo là một ví dụ tiêu biểu, cung cấp gần như đầy đủ thông tin về trạng thái ổ đĩa cũng như các cảnh báo hoặc lỗi đã được ghi nhận. Một số hãng SSD còn có phần mềm riêng để theo dõi sức khỏe ổ, đôi khi hỗ trợ cả ổ của hãng khác. Tuy nhiên, dưới đây là cách kiểm tra nhanh mà không cần cài thêm bất kỳ phần mềm nào.

Các công cụ sẵn có trên Windows giúp kiểm tra sức khỏe SSD

Khi mở Disk Management trong Windows, bạn sẽ thấy chữ “Healthy” xuất hiện ở nhiều vị trí trên sơ đồ ổ đĩa. Tuy nhiên, trạng thái này chỉ phản ánh tính toàn vẹn của cấu trúc dữ liệu, chứ không phải tình trạng vật lý của ổ.

Để kiểm tra sức khỏe thực sự của SSD, bạn cần dùng đến Windows PowerShell. Sau khi mở PowerShell với quyền quản trị viên, hãy nhập lệnh:

Get-WmiObject -namespace root\wmi -class MSStorageDriver_FailurePredictStatus | Select-Object InstanceName, PredictFailure, Reason

Kết quả sẽ cho biết ổ đĩa (hoặc các ổ đĩa) có dự đoán sắp hỏng hay không. Nếu muốn xem chi tiết dữ liệu mà kết luận này dựa vào, bạn tiếp tục nhập:

Get-PhysicalDisk

Lệnh này sẽ hiển thị danh sách các ổ đĩa vật lý đang gắn trên máy. Thông tin quan trọng ở đây là “FriendlyName”, vì bạn sẽ dùng tên này để truy xuất dữ liệu chi tiết của ổ cần kiểm tra. Ví dụ, trong trường hợp này là ổ Samsung 980 Pro dùng làm ổ hệ điều hành.

Tiếp theo, nhập:

Get-PhysicalDisk -FriendlyName "NVMe Samsung SSD 980 PRO 1TB" | Get-StorageReliabilityCounter | Format-List

Bạn cần thay tên ổ cho đúng với SSD của mình. Nếu nhập chính xác, PowerShell sẽ hiển thị hàng loạt thông số.

Nhìn qua thì khá nhiều thông tin, nhưng quan trọng nhất là các bộ đếm lỗi. Nếu không có lỗi nào được ghi nhận, đó là dấu hiệu tốt. Ngược lại, ổ có nhiều lỗi tích lũy thường đã tiến gần đến cuối vòng đời. Ngoài ra, bạn cũng không muốn thấy độ trễ ghi (write latency) ở mức quá cao, đặc biệt là lên đến hàng trăm mili-giây. Nhiệt độ ổ nên nằm dưới khoảng 75 độ C, hoặc dưới ngưỡng throttling do nhà sản xuất quy định.

Nếu các chỉ số đều ở mức bình thường và không có lỗi bất thường, thì không có lý do gì để nghi ngờ đánh giá từ SMART.

macOS thông báo SSD sắp hỏng như thế nào

Trên macOS, việc kiểm tra SMART đơn giản hơn nhiều. bạn chỉ cần mở Disk Utility, sau đó chọn ổ đĩa vật lý.

Bên cạnh mục SMART Status, nếu mọi thứ ổn định, hệ thống sẽ hiển thị “Verified”. Trong trường hợp có vấn đề, macOS sẽ đưa ra thông báo cảnh báo nguy cơ ổ đĩa sắp hỏng.

Khi xuất hiện lỗi SMART cho thấy SSD đang gặp trục trặc, việc cần làm ngay là sao lưu toàn bộ dữ liệu quan trọng và thay ổ mới càng sớm càng tốt. Với máy Mac, điều này không phải lúc nào cũng dễ dàng, nên hy vọng thiết bị của bạn vẫn còn trong thời gian bảo hành.