Physical AI bùng nổ: Cuộc đua robot và AI giữa phương Tây và Trung Quốc đang nóng hơn bao giờ hết

Ngành công nghệ thỉnh thoảng xuất hiện những giai đoạn tăng tốc đặc biệt. Đó không phải là lúc một đột phá đơn lẻ xuất hiện, mà là khi nhiều công nghệ khác nhau cùng lúc hội tụ và đẩy toàn bộ lĩnh vực tiến về phía trước. Physical AI – trí tuệ nhân tạo trong thế giới vật lý – đang bước vào chính thời điểm như vậy. Quan sát xem nó đến từ đâu và vì sao lại bùng nổ lúc này sẽ cho thấy bức tranh lớn hơn bất kỳ sự kiện ra mắt sản phẩm nào.

Khái niệm physical AI khá dễ hiểu: đó là những hệ thống AI không chỉ xử lý dữ liệu hay tạo nội dung, mà còn có khả năng nhận thức, suy luận và hành động trong thế giới thực. Điều này bao gồm robot, xe tự lái hay các cỗ máy có thể thích nghi với môi trường xung quanh.

Tại sự kiện Consumer Electronics Show 2026 (CES) hồi tháng 1, CEO của NVIDIA là Jensen Huang đã gọi đây là “khoảnh khắc ChatGPT của ngành robot”. Cách so sánh này không chỉ mang tính quảng bá. Nó ám chỉ rằng một công nghệ từng chủ yếu tồn tại trong phòng thí nghiệm đang bắt đầu bước ra thị trường thương mại đại chúng – giống như những gì đã xảy ra với ChatGPT.

Thực tế, quá trình chuyển mình này đang diễn ra trên nhiều mặt trận, từ các nhà máy tại Silicon Valley cho đến những sân khấu trình diễn công nghệ tại Thượng Hải.

Phương Tây đang xây dựng nền tảng

Ở các quốc gia phương Tây, cuộc đua physical AI chủ yếu xoay quanh xây dựng nền tảng công nghệ. Điều đáng chú ý là nhiều công ty đầu tư mạnh nhất lại không phải hãng robot, mà là các công ty hạ tầng công nghệ – những đơn vị nhìn thấy robot như “bề mặt mới” để AI có thể tạo ra doanh thu.

NVIDIA đã công bố các mô hình mở Cosmos và GR00T dành cho việc học và suy luận của robot, đồng thời ra mắt module Jetson T4000 chạy trên kiến trúc Blackwell GPU architecture. Theo hãng, nền tảng này có thể giúp việc tính toán cho robot đạt hiệu quả năng lượng cao hơn tới bốn lần.

Trong khi đó, Arm Holdings đã thành lập một đơn vị kinh doanh hoàn toàn mới dành riêng cho physical AI, tập trung vào thiết kế chip cho robot và phương tiện thông minh.

Ở lĩnh vực công nghiệp, Siemens và NVIDIA cũng công bố kế hoạch xây dựng một Industrial AI Operating System – hệ điều hành AI cho nhà máy – với mục tiêu tạo ra cơ sở sản xuất có khả năng thích nghi hoàn toàn nhờ AI.

Một cái tên khác không thể bỏ qua là Google. Gần đây, công ty đã đưa đơn vị phần mềm robot Intrinsic từ nhóm Alphabet Inc. “Other Bets” về trực tiếp trong hệ sinh thái cốt lõi của mình.

Động thái này cho phép Google xây dựng một stack công nghệ tích hợp theo chiều dọc cho ngành sản xuất: mô hình AI từ Google DeepMind, phần mềm triển khai robot từ Intrinsic và hạ tầng điện toán từ Google Cloud.

Bên trong Google, một phép so sánh quen thuộc cũng được nhắc lại: Android không giành chiến thắng trên thị trường smartphone vì tạo ra chiếc điện thoại tốt nhất, mà vì nó trở thành nền tảng mà mọi thiết bị đều chạy trên đó. Google dường như đang cố gắng làm điều tương tự với physical AI.

Tác động đối với doanh nghiệp đã bắt đầu xuất hiện rõ ràng. Theo khảo sát của Deloitte với hơn 3.200 lãnh đạo doanh nghiệp trên toàn cầu, 58% công ty đã sử dụng physical AI ở một mức độ nào đó, và con số này có thể tăng lên 80% trong vòng hai năm tới. Điều đó cho thấy câu hỏi hiện nay không còn là “có nên áp dụng hay không”, mà là áp dụng nhanh đến mức nào và dựa trên nền tảng của ai.

Phương Đông đang xây dựng cỗ máy

Câu chuyện physical AI ở Trung Quốc lại mang màu sắc khác, thiên về phần cứng và sản xuất thực tế.

Tại chương trình CCTV Spring Festival Gala năm nay, các robot hình người do nhiều startup Trung Quốc phát triển đã biểu diễn võ thuật, nhào lộn trên không và các màn vũ đạo đồng bộ trước hàng trăm triệu khán giả truyền hình. Hình ảnh này tương phản hoàn toàn với những nguyên mẫu còn lóng ngóng chỉ một năm trước.

Đó không chỉ là một màn trình diễn công nghệ. Nó còn là một tuyên bố về năng lực sản xuất.

Năm 2025, Trung Quốc chiếm hơn 80% số robot hình người được lắp đặt trên toàn cầu và hơn một nửa số robot công nghiệp trên thế giới. Sự thống trị này đến từ những lợi thế cấu trúc vượt ra ngoài phần mềm.

Quốc gia này hiện kiểm soát khoảng 70% thị trường cảm biến lidar toàn cầu, dẫn đầu trong sản xuất harmonic reducer – loại bánh răng quan trọng giúp robot di chuyển chính xác – đồng thời giảm mạnh chi phí phần cứng nhờ quy mô sản xuất lớn, giống như cách họ đã làm với ngành xe điện.

Alibaba Group cũng tham gia cuộc đua với RynnBrain, một mô hình AI mã nguồn mở giúp robot hiểu thế giới vật lý và nhận diện vật thể. Nền tảng này được định vị cạnh tranh với Cosmos của NVIDIA và các dự án robot từ Google DeepMind.

Hiện Trung Quốc có hơn 140 nhà sản xuất robot hình người trong nước và đã giới thiệu hơn 330 mẫu robot khác nhau. Điều đó cho thấy tham vọng của họ trong lĩnh vực embodied AI – AI gắn với cơ thể vật lý – đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và bước vào thương mại hóa.

Sự kết hợp giữa chiến lược nền tảng của phương Tây và quy mô sản xuất của phương Đông đang tạo ra một điều hoàn toàn mới: một hệ sinh thái physical AI toàn cầu phát triển đồng thời trên nhiều mặt trận.

Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng robot lần này nằm ở việc rào cản chuyên môn đang dần biến mất. Trước đây, việc triển khai robot công nghiệp thường đòi hỏi đội ngũ kỹ sư chuyên biệt, hàng tháng lập trình tùy chỉnh và chấp nhận thời gian ngừng hoạt động khá dài.

Những nền tảng mới do các công ty như Google, Nvidia, Siemens – và các đối thủ Trung Quốc – phát triển đang cố gắng giảm mạnh rào cản đó.

Chẳng hạn, công ty tự động hóa Vention (vừa huy động 110 triệu USD vào tháng 1) cho biết nền tảng physical AI của họ có thể rút ngắn thời gian triển khai dự án tự động hóa từ vài tháng xuống chỉ còn vài ngày. Khi điều này trở thành tiêu chuẩn, cấu trúc kinh tế của ngành sản xuất sẽ thay đổi đáng kể.

Bên dưới các thông báo sản phẩm còn tồn tại một yếu tố địa chính trị ít được nói đến. Mỗi mô hình nền tảng cho robot, mỗi lớp nền tảng phần mềm, hay mỗi kiến trúc bán dẫn đang được phát triển đều gắn với những câu hỏi về chuỗi cung ứng, chủ quyền dữ liệu và quyền kiểm soát hạ tầng công nghiệp trong dài hạn.

Quốc gia – hoặc công ty – kiểm soát lớp phần mềm của physical AI có thể nắm giữ đòn bẩy rất lớn đối với hoạt động công nghiệp toàn cầu trong nhiều năm tới.

Physical AI vì thế không chỉ là một xu hướng công nghệ mới. Nó đại diện cho một sự tái cấu trúc lớn trong cách thế giới sản xuất, vận chuyển và vận hành ở quy mô công nghiệp. Những cuộc thảo luận đang diễn ra từ phòng họp của các hãng bán dẫn đến các nhà máy tại Thâm Quyến hay Silicon Valley không còn là bước chuẩn bị ban đầu nữa – chúng chính là tương lai đang bắt đầu hình thành.